Yapay Zeka (artificial intelligence) Nedir ?

0

Yapay zeka, bir bilgisayarın veya bilgisayar kontrolündeki bir robotun çeşitli faaliyetlerini, zeki canlılara benzer şekilde yerine getirme kabiliyetine verilen addır”. Peki sözlük anlamı bu şekilde olan yapay zeka nedir? Nerelerde kullanılır?

Yapay zeka, insanlar gibi düşünebilen, öğrenebilen ve eğitilebilen bilgisayarlar üretmeye çalışan bir bilim dalıdır. Bu yolda en önemli kavram insan beynidir. İnsanların beyni çok karmaşık sistemlere ve algoritmalara sahiptir. Her ne kadar biz günlük işlemlerimizi yaparken, bunları fark etmesek de beynimiz bir fonksiyonu gerçekleştirirken bazı algoritmalardan yararlanır, geçmiş bilgileri inceler ve karar veririz. Çok kısa sürede olan bu işlemler zincirini, bizler fark etmeden yaparız. Yapay zeka ile ilgilenen bilim insanları ise bu işlemler zincirinin ne olduğunu inceler ve bir bilgisayara benzeri bir sistemin kurulup, kurulamayacağını araştırır.

Yapay zekâ bilimi, bilgisayar bilimi dışında matematik, felsefe, biyoloji ve psikoloji gibi bilim dallarıyla da ilgilenir.

Bilgisayarlar, insanların yapamayacağı veya yapmakta zorlanacağı fiziksel ve monoton işleri yapmakta çok becerilidir. Bu akıllı makinelerin, insanların çözmekte zorlandığı karmaşık algoritmaları çözme ve matematiksel işlemleri kolayca yapabilme yeteneklerinin dışında, verileri toplayabilme ve bu verileri hafızasında tutabilme gibi birçok yetenekleri vardır. Peki yapay zeka lar öğrenebiliyor mu? Evet, geliştirilen algoritmalar sayesinde yapay zeka lar da tıpkı bizim gibi öğrenebiliyor.

Yapay zekalar defalarca tekrar sonucu yürümeyi ya da koşmayı öğrenebilir yine defalarca tekrar sonucu satranç oynayabilir veya bunlar gibi birçok işlem yapabilir. Halihazırda birçok yapay zeka öğrenebiliyor ve karmaşık işlemleri tekrarlar sonucu bir insandan daha iyi yapabilecek seviyeye gelebiliyor. Bu durumun en güzel yanı ise, hata payını sıfıra düşürüyor olmalarıdır. Aslında her şey bu kadar da parlak değildir. Yapay zekalar sadece neyi öğrenmesi veya yapması gerekiyorsa, onu yapabiliyor.

Örnek olarak, satranç oynamak için üretilen bir yapay zeka, dama oynayamaz ve asla bunu öğrenemez. Çünkü algoritmaları satranç oynamak için yazılmıştı. Yani, yapay zekalar insanlar gibi her şeyi öğrenemiyor ve bizler gibi düşünemiyor. Sadece neyi yapmak için ve öğrenmek için üretilmişler ise, o işlemleri gerçekleştirebiliyorlar. İlerleyen zamanlarda tamamen bir insan beyni üretilemese bile, insan beynine yakın, düşünebilen ve öğrenebilen robotların üretileceği ise kesin.

Google, Facebook, Intel, Samsung ve Microsoft gibi dev şirketler bu alanda büyük yatırımlar yapıyor. Yapay zekalar, ses tanıma ve anlama, görüntü işleme, doğal dil işleme ve muhakeme gibi birçok görevi yerine getirebiliyorlar.

Yapay Zeka Nasıl Yapılır?

Yapay zeka, yüksek teknolojiye sahip cihazlar ve uzman bilgisayar bilimcileri tarafından sürdürülen uzun çalışmalar sonrasında meydana getirilir. Öncelikle yapay zekanın hangi alanda kullanılacağı belirlenir. Daha sonra bu alandaki ihtiyaca özel, çözüm üretilebilecek nitelikte yapay zeka kodlama çalışmaları gerçekleştirilir. Her yapay zeka için farklı yollar izlenecek olsa dahi temelde yapay zeka için takip edilen işlem prensibi aynıdır.

Yapay zeka, insanlar tarafından verilen durumlara cevap üretebilmesi için tasarlanır. Örneğin yapay zeka kodlanırken bir bağlaç yardımıyla ona seçim yapma şansı sunulabilir. Bir yapay zeka kodlanırken ona X cümlesi karşısına geldiğinde Y cevabını vermesi öğretilir. Bu sayede yapay zekaya her X sunulduğunda yapay zeka Y’yi kullanıcılara sunar. Elbette yapay zeka meydana getirilirken bizim örneğimizde sunduğumuz basit bir X ve Y’den çok daha fazlası kullanılır. Yine de temel olarak esas alacak olursak bir yapay zekanın bundan ibaret olduğunu söyleyebiliriz.

Yapay zekaların meydana getirilmesi aşamasında bir de faydalanılan katmanlar bulunur. Bu katmanlar;

  • Bilgi
  • Nedenlendirme
  • Sorun çözme
  • Algılama
  • Öğrenme
  • Planlama

gibi katmanlardır. Bir yapay zekanın varlığından söz edebilmemiz için en azından yukarıdaki katmanlardan ikisine yanıt vermesi, yapay zekanın pratik olarak kullanılabilmesi için yeterlidir. Yapay zeka sadece birine sahip olursa pratik olarak insanlığa pek bir faydası dokunmayabilir. Misal, bilgiye sahip olmayan bir yapay zeka sorun çözemez veya planlama yapamaz. Ya da algılama yapmayan bir makine öğrenemez, planlayamaz ve sorunu nedenlendirip çözümleyemez.

Yapay Zeka Nerelerde Kullanılır?

Yapay zeka, ilk geliştirilme aşamasında sadece laboratuvarlarda test için kullanılıyordu ancak günümüzde yapay zeka bilimden günlük kullanıma kadar daha sayamayacağımız pek çok alanda kullanılıyor.

Yapay Zekanın bu ölçüde yaygınlaşmasınınsa iki büyük nedeni var. Bunlardan ilki ticari açıdan yapay zekanın çok karlı olması ve insan faktörünü ortadan kaldırdığı için maliyeti düşürmesidir. İkincisi nedeniyse yapay zeka ve bilgisayar teknolojisi konusunda insanlığın eriştiği bilgi ve olanaklardır. Bugün yapay zekayı kullandığımız başlıca alanlara şu şekilde örnek verebiliriz;

  • Sanal Asistanlar: Apple’ın kullandığı Siri, Google’ın kullandığı Now ve Microsoft tarafından kullanılan Cortana gibi kişisel sanal asistanlar artık hemen hepimizin kullandığı başlıca yapay zekaya sahip sanal asistanlardır.
  • Oyunlar: Bilgisayar ve konsollar için geliştirilen oyunlar da yapay zekanın en çok tercih edildiği bir diğer alandır. Örneğin Far Cry ve Call of Duty gibi oyunların yeni sürümlerinde oldukça üstün yapay zekaya sahip oyun botları yer alır. Bu oyun botları birçok kriteri göz önünde bulundurarak hamlelerine karar verebilir ve kullanıcıların karşısında güçlü birer rakibe dönüşebilir.
  • Akıllı Arabalar: Google’ın başı çektiği ve Tesla ikinci olmak üzere birçok markanın geliştirdiği sürücüsüz araba modelleri de ileri seviye gelişmiş yapay zekaya sahiptir. Yol durumunu ve trafik durumunu göz önünde bulunduran bu araçlar henüz istenen seviyede gelişmiş olmasa dahi ilerleyen yıllarda insanların araba kullanma sorununu tamamen ortadan kaldırabilir.
  • Satın Alma Tahmincileri: Google AdSense ve Amazon gibi birçok şirketin kullandığı yapay zeka sayesinde bilgisayar kullanıcılarının daha önce yaptığı aramalar göz önünde bulundurularak isabetli satış önerilerinde bulunulabilir. Bu sistem aynı zamanda internet reklamlarında da kullanılmaktadır.
  • Dolandırıcılığı Önleme: Gelişmiş Antivirüs yazılımları ve Google gibi büyük arama motorlarının büyük çoğunluğu kullanıcıları aldatacak ve yanıltıcı içeriğe sahip olan sayfaları filtreleyebilmekte ve bunları kullanıcılar için internet ortamından uzaklaştırabilmektedir. Örneğin Google arama motoru, dolandırıcılık için açılan bir web sitesini çok kısa sürede saptayarak saf dışı bırakabilir.
  • Sohbet ve Destek Botları: Kullanıcıların ihtiyacına 7 gün ve 24 saat boyunca cevap vermek için geliştirilen bu botlar sizinle yazılı olarak sohbet edip, istediğiniz alandan bilgi sunabilmektedirler. Henüz bu tip botlar konusunda istenen verim yüksek ölçüde edilemiyor olmasına karşın bu konuda Facebook’un yaptığı atılımlar insanı yapay zekanın işleyişi karşısında hayrete düşürebiliyor.
  • Güvenlik Sistemleri: Yalnızca tanımlanan kimlik, ses veya yüz ile giriş yapmaya izin verme yetkisine sahip olan güvenlik sistemleri de yapay zekanın kullanıldığı en etkileyici alanlardan biridir. İnsanlar bu tür protokolleri meydana getirirken sıkılırken, makineler hemen sıkılmıyor hem de taviz vermeksizin güvenliği sağlıyor. Ayrıca makineler sosyal mühendislik saldırılarıyla da ele geçirilemiyor.
  • Müzik ve Seyir Öneri Robotları: Spotify gibi popüler müzik servisleri de bazen yapay zekadan faydalanabiliyor. Örneğin Spotify, sizin dinlediğiniz sanatçılar ve şarkı tiplerini göz önünde bulundurarak size özel ve beğenebileceğiniz yeni şarkılar önerebiliyor.
  • Akıllı Ev Sistemleri: Akıllı ev sistemleri konusunda da artık yavaş yavaş yapay zekaya doğru adım atılıyor. Akıllı ev sistemi dışarıdaki hava ile evinizin içerisindeki havayı karşılaştırarak ısıtma veya soğutma sistemini manuel olarak ayarlayıp tasarruf yapmanıza yardımcı olabiliyor.

Tüm bunların dışında da yapay zekanın kullanıldığı daha birçok alan mevcuttur. Lakin bunlar hem en çok bilinenleri hem de günlük hayatımızın içerisinde pratik olarak kullandığımız yapay zeka çözümleridir.

Comments are closed.