Isaac Asimov’un Üç Robot Yasası

0

Ünlü bilimkurgu yazarı Isaac Asimov, robotların davranışlarını sınırlayan ve var olmalarının temel dayanağı olan dünyaca ünlü Üç Robot Yasası’nı geliştirmiştir. Bu üç önemli kural öyle sanılır ki gelecekte, gerçek yaşamda da robot biliminin vazgeçilmez ilkeleri olacaktır.

Robotların kesinlikle uymaları gereken ve bu kurallar dışında hareket etmelerini imkansız kılan üç ünlü yasa şunlardır:

  1. Bir robot, bir insana zarar veremez ya da zarar görmesine seyirci kalamaz.
  2. Bir robot, birinci kuralla çelişmediği sürece bir insanın emirlerine uymak zorundadır.
  3. Bir robot, birinci ve ikinci kuralla çelişmediği sürece kendi varlığını korumakla mükelleftir.

Yazarın, robotları konu edinen en ünlü eseri hiç kuşkusuz I, Robot (Ben, Robot)’dur. Çeşitli kısa robot hikayelerinden oluşan bu kitap, farklı yayınevlerince dilimize de kazandırılmıştır. Kitap, 1982 doğumlu robopsikolog Susan Calvin’in robotlarla ilgili serüvenlerini ve üç robot yasasıyla meydana gelen sorunları, bu yasalar çerçevesinde çözmesini ele alır.

 

Asimov robotların, insanların gündelik yaşamlarına girdiğini varsayarak çocuk bakıcılığı gibi önemli görevleri de üstlenebileceklerini yazar. Nitekim “Robbie” adlı öyküde, küçük bir kız çocuğunun bakıcı robota karşı duyduğu duygusal bağlılığı dramatik bir dille anlatır. Her öykü farklı sorunlarla karşılaşan robotları konu edinirken çözüm yöntemi olarak psikolog edasıyla yaklaşılmasını önerir. Ancak bu öykülerdeki asıl tema, robotların hareket serbestliğini kısıtlayan üç yasadır. “Köşe Kapmaca” adlı öyküde robotlara verilen emirlerin açık ve net olması gerektiğini, “Mantık” adlı öyküde, duygudan yoksun bir robotun kendisini yaratanın ulu bir güç olduğuna inanarak kendini peygamber sanıp insanları küçümsemesini; “Yalancı” adlı öyküde, robotik yasanın birinci maddesine gönderme yaparak, insanların mutlu olabilmeleri için yalan söyleyen robotun telepatik yeteneğiyle işleri büsbütün karıştırmasını anlatır.

Son tahlilde, üç robot yasasını tam anlamıyla kavrayabilmek için, yazarın kaleme aldığı roman ve öykülerin okunması önemli bir gerekliliktir.

Mustafa Yelkenli

Comments are closed.